tuvalet

Çocuklarda yaşına uygunsuz davranım; Tırnak Yeme, Kaka Çiş Kaçırma

Tırnak yeme, ailede baskıcı ve otoriter bir eğitim, yanlış anne baba tutumları,  tırnak yiyen birini model alma, fazla ders ve sorumluluk yükleme, kıskançlık, yetersiz ilgi ve sevgi, sürekli eleştirilme, küçük düşürülme ve horlanma gibi pek çok nedenden kaynaklanabilir. Kendine yönelik bir saldırganlık ya da güvensizlik belirtisi, stresi ve gerginliği azaltma ve baş etme çabası olarak görülebilir. Bir davranış sorunu olarak tırnak yeme genelde 4 yaşından sonra görülür. Yetişkinlerde de sıklıkla görülen bir durumdur ve bazen azalıp bazen artabilir.

Davranışı görmezden gelme ve yok sayma aileler tarafından sık kullanılan bir tekniktir ancak uygularken çok dikkatli olunmalıdır çünkü tek başına yetersiz olabilmektedir. Tırnak yemeye neden olan etkenlerin belirlenmesi ve düzeltilmesi gerekir. Benzer şekilde çocuğu sık sık uyarmak hatta tehdit etmek ya da ceza vermek de bu durumu azaltmayacaktır.

Çocuğunuzun o anda stresli olup olmadığını, ne hissediyor ve düşünüyor olabileceğini belirlemeye çalışın. Bilgisinin yetersiz olduğunu fark ederseniz bilgi verin. Tırnaklarını düzenli kesin. Gerginliğini azaltabileceği imkanlar ve alternatifler sunarak başka alanlara ve faaliyetlere yönlendirme yapın. Aranızdaki ilişkinin sakin ve rahat olması çok önemlidir.

 

Tuvalet eğitimi çocuğunuzun bedenine hükmetmesi ve davranışlarını kontrol altına alması için ilk büyük fırsattır. Bedeninden gelen tepkilere karşı bağımsız bir şekilde cevap verebilme olanağına kavuşur. Bir yandan kaslarını denetlemeyi öğrenir, bir yandan da bir eylemi kendi isteğiyle erteleme ya da gerçekleştirme kapasitesini geliştirir. Tuvalet eğitimi sadece tuvaletini yapmak değil öncesi ve sonrasını da içine alan bütün bir eğitim olmalıdır. Örneğin, tuvaletten çıkınca kendini nasıl temizleyeceği, tuvaleti nasıl bırakması gerektiği ve ellerini nasıl yıkayacağı da bu eğitimin bir parçasıdır.

Tuvalet eğitimi için çocuğun hazır oluşu çok önemlidir. Çocukların gelişim dönemlerinin farklı olduğunu unutmamak kaydıyla, genellikle eğitime başlamak için 2-2,5 yaş uygun olur. Ancak sadece beden olarak hazır olmak yeterli değildir, çocuğun zihin ve duygu olarak da bu sürece hazır olması gerekir. Ayrıca eğitimi verecek olan yetişkinlerin de bu sürece hazır olması en az çocuğun hazır oluşu kadar önemlidir.

Çocukların hemen hemen hepsi idrar ve dışkı kontrolünü yaklaşık 4-5 yaş civarında kazanmış olur, yine de mesane kontrolü gerçekleştirinceye kadar bir süre daha geceleri alt ıslatma olabilir. Genetik yapı dikkate alınarak, ailede alt ıslatma öyküsü olup olmadığı, tuvalet eğitiminin hangi yaşlarda tamamlandığı gibi etkenler belirlenmelidir.

Çocukta 5 yaşından sonra hala alt ıslatmanın devam etmesi sorun olarak görülür. Çocuğun kakasını tutma ve bırakma işlevini kontrol edebileceği yaşa gelmiş olmasına karşın, istemli ya da istem dışı olarak kakasını uygun olmayan yerlere bırakması durumu ya da kakasını tutması ve yapmak istememesi de sorun olarak ele alınmalıdır.

Tuvalet eğitiminde sakin ve rahat yaklaşım en uygun olanıdır ve ailenin bu dönemde oldukça sabırlı olması kritiktir. Hem siz, hem çocuğunuz hazır olmadan eğitime kesinlikle başlamayın. Tuvalette ne yapılacağını çocuğunuza gösterin ve öğretin. Tuvalet ile ilgili kullandığınız sözcükleri onun da öğrenmesini ve kullanmasını sağlayın. Kararsız tutumlardan kaçının, örneğin evde bezsiz olmaya alıştırdığınız çocuğun altını misafirliğe giderken garanti olsun diye bezlemeyin.

Kaka/Çiş kaçırma fiziksel ya da ruhsal sebeplerden kaynaklanabilir. Öncelikle bu duruma sebep olan fiziksel bir rahatsızlığın olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Eğer herhangi bir fiziksel sorun yoksa; yeni bir kardeşin doğması, okula başlama, sevilen birinin kaybı, erken ve baskıcı tuvalet eğitimi, anne babanın ayrılması, ev taşınması, aile ilişkilerinde bozukluklar, ailenin aşırı koruyucu tutumu, ilgi çekme veya öç alma isteği gibi pek çok farklı psikolojik nedenden kaynaklanabilir. Yine bu gibi zor dönemler eğitime başlamak için de uygun değildir.